Mastik ve Silikon: Hangi Derze Hangisi?

Derz dolgu malzemeleri, yapıdaki en küçük ama en çok hata yapılan kalemlerden biridir. “Silikon çekeriz” cümlesi çoğu zaman yanlış ürünün yanlış yere uygulanmasıyla sonuçlanır — ve sonuç birkaç ay içinde kabaran, kararan veya yerinden ayrılan bir derz olur.

Bu sayfa mastik tiplerini ayırır, alüminyumda hangi silikonun kullanılmaması gerektiğini açıklar ve derzin neden yalnızca iki yüzeye yapışması gerektiğini anlatır.

Mastiğin işi nedir?

Mastik, iki yapı elemanı arasındaki derzi hareketli biçimde sızdırmaz hâle getirir. Buradaki anahtar kelime “hareketli”dir: yapı elemanları sıcaklıkla genleşir, büzülür, yapı oturur ve titreşir. Derz sabit bir malzemeyle kapatılırsa çatlar; mastik ise esneyerek bu hareketi karşılar.

Yani mastik bir yapıştırıcı değil, bir hareket eklemidir. Bu ayrım, aşağıdaki uygulama kurallarının tamamının sebebidir.

Mastik tipleri ve kullanım yerleri

Kritik uyarı: asetik silikon alüminyuma sürülmez

Bu, sahada en sık yapılan ve en az bilinen hatadır. Silikonlar kürleşirken bir yan ürün açığa çıkarır ve tipleri buna göre adlandırılır:

• Asetik silikon kürleşirken asetik asit açığa çıkarır — sirke kokusu bundandır.
• Nötr silikon ise asidik olmayan bir yan ürün verir; kokusu belirgin değildir.

Açığa çıkan asetik asit, cam ve seramik gibi yüzeylerde sorun yaratmaz. Ancak metaller ve çimento esaslı yüzeyler için farklı bir durum söz konusudur: asit, alüminyumun koruyucu oksit tabakasına ve metal yüzeye etki edebilir; betonda ve mermerde ise leke ve bozulmaya yol açabilir.

Pratik kural: Alüminyum doğrama, alüminyum denizlik, korkuluk, cephe kaplaması ve beton yüzeylerde nötr silikon kullanılmalıdır. Asetik silikon ucuz olduğu için sık tercih edilir; bedeli birkaç yıl sonra ortaya çıkar.

Aynı mantık galvanik uyum konusuyla birlikte düşünülmelidir: alüminyumun özellikleri.

Derz tasarımı: iki kural

1. Genişlik–derinlik oranı

Mastik derz, ne çok ince ne çok kalın olmalıdır. Çok derin bir derzde mastik hareketi karşılayamaz; çok sığ bir derzde ise yeterli yapışma yüzeyi kalmaz.

Doğru oran, mastiğin gerilme altında serbestçe deforme olabileceği bir kesit sağlar. Bu yüzden derin derzlerde altına fitil (backer rod) yerleştirilerek derinlik ayarlanır.

2. Üç yüzeye yapışma sorunu

Bu, mastik uygulamasının en teknik ve en çok atlanan kuralıdır. Mastik yalnızca karşılıklı iki yüzeye yapışmalıdır — derzin dibine yapışmamalıdır.

Sebep şudur: derz açılıp kapandığında mastiğin uzayabilmesi için ortasının serbest olması gerekir. Dibe de yapışmışsa üç noktadan tutulmuş olur, uzayamaz ve gerilme altında yırtılır — genellikle ortasından veya bir kenarından ayrılarak.

Çözüm: derzin dibine fitil veya ayırıcı bant (bond breaker) konur. Bu, hem derinliği ayarlar hem de dibe yapışmayı engeller.

Kabaran, ortadan yırtılan veya kenarından ayrılan derzlerin büyük bölümünün sebebi budur — malzeme kalitesi değil, tasarım hatası.

Uygulama: altı adım

1. Yüzeyi temizleyin. Toz, yağ, eski mastik kalıntısı ve gevşek malzeme tamamen alınmalı. Mastığın en sık ayrılma sebebi kirli yüzeydir.
2. Gerekiyorsa astar (primer) uygulayın. Gözenekli yüzeylerde ve bazı malzemelerde üretici astar ister.
3. Fitil yerleştirin. Derinliği ayarlar ve dibe yapışmayı engeller.
4. Kenarları bantlayın. Düzgün bir çizgi ve temiz yüzey için.
5. Boşluksuz sıkın. Hava boşluğu kalan derz, o noktadan zayıflar.
6. Düzeltin ve bandı hemen alın. Mastik kabuk bağlamadan düzeltilmeli; bant kürleşmeden sökülmelidir.

Nerede mastik kullanılmaz?

Mastik her boşluğun çözümü değildir. Şu durumlarda yanlış tercihtir:

• Geniş boşluklarda. Mastik bir dolgu malzemesi değildir; geniş boşluk önce köpükle veya uygun dolguyla daraltılır.
• Su tahliye deliklerinde. Pencere kasasının alt profilindeki tahliye deliklerini silikonla kapatmak, suyu içeri hapseder: pencereden su sızması.
• Yapısal bir sorunu gizlemek için. Hareket eden bir çatlağın üstüne çekilen mastik, çatlak devam ettikçe tekrar yırtılır.
• Su yalıtımının yerine. Mastik derz sızdırmazlığı sağlar; bir yüzeyin su yalıtımını yapmaz. Bkz. teras su yalıtımı.
• Yangın geçişlerinde. Yangın kompartımanını delen geçişler, standart mastikle değil uygun yangın dolgu malzemeleriyle kapatılır: yangın kapısı.

Ömür ve bakım

Mastik bir sarf malzemesidir; yapı elemanları gibi ömürlük değildir. UV, sıcaklık döngüsü ve hareket zamanla malzemeyi yorar. Belirtiler:

• Sertleşme ve esnekliğini kaybetme
• Kenarlardan ayrılma
• Çatlama, kabarma
• Renk değişimi, kararma (özellikle ıslak alanlarda küf)

Yenileme yapılırken eski mastiğin tamamen alınması gerekir; eski üzerine yeni mastik çekmek tutmaz.

Sık sorulan sorular

Banyo silikonu neden kararıyor?
Sürekli nemli kalan yüzeyde küf oluşur. Küf önleyici katkılı ürünler bunu geciktirir ama sonsuza kadar engellemez. Asıl çözüm banyonun havalandırılmasıdır: pasif havalandırma.

Silikon boyanabilir mi?
Silikon genellikle boyanamaz — boya üzerinde tutunmaz. Boyanması gereken derzlerde akrilik veya hibrit (MS polimer) mastik kullanılmalıdır.

Alüminyum doğramaya hangi silikon?
Nötr silikon. Asetik silikon, kürleşirken açığa çıkardığı asit sebebiyle alüminyum ve beton yüzeylerde tercih edilmez.

Derzim sürekli yırtılıyor, ürün mü kötü?
Büyük olasılıkla üç yüzeye yapışma sorunu var — mastik derzin dibine de yapışmış ve hareket edemiyor. Fitil kullanılarak yenilendiğinde sorun genellikle ortadan kalkar.

Cam ile çerçeve arasına silikon çekebilir miyim?
Bu birleşim, sistemin kendi conta ve cam tutucu çıtasıyla çözülür. Sonradan çekilen silikon, hem sistemin su tahliye mantığını bozabilir hem de cam değişimini zorlaştırır. Sızıntı varsa önce kaynağı tespit edilmelidir.

İlgili sayfalar

• Poliüretan köpük: montaj köpüğü ve doğru kullanım
• Pencere montajı ve RAL standardı
• Pencere montaj hataları
• Pencereden su sızması
• Alüminyumun özellikleri
• Teras su yalıtımı
• Banyo ve ıslak hacim su yalıtımı
• Cephe ve cam temizliği

• Dilatasyon (genleşme derzi)