Ana sayfa / Alüminyum Levha, Plaka ve Sac Farkı
Alüminyum Levha, Plaka ve Sac Farkı
Alüminyum Levha, Plaka ve Sac: Fark Nedir, Hangisi Nerede?
Piyasada üç terim birbirinin yerine kullanılır ama teknik olarak ayrımı yapan tek şey kalınlıktır. Kabaca: ince olana sac veya levha, kalın olana plaka denir. Sınır ülkeden ülkeye ve tedarikçiden tedarikçiye değişir, bu yüzden sipariş verirken terime değil milimetreye bakılır.
Asıl karışıklık burada değil. Aynı kalınlıktaki iki alüminyum levha, alaşımı ve temper durumu farklıysa bambaşka davranır — biri sorunsuz bükülürken diğeri çatlar. Bu sayfa hangi işte neye bakılacağını anlatır.
Terimler ve kalınlık sınıfları
| Terim | Kabaca kalınlık | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Folyo | Çok ince, milimetre altı | Ambalaj, yalıtım yüzeyi, buhar kesici katman |
| Sac / levha (ince) | Yaklaşık 0,5-3 mm | Cephe kaplaması, kompozit panel yüzeyi, büküm işleri |
| Levha (orta) | Yaklaşık 3-6 mm | Makine muhafazası, tabela, dekoratif panel |
| Plaka | Yaklaşık 6 mm ve üzeri | Kalıp, makine parçası, taşıyıcı eleman, işlenecek gövde |
| Baklavalı (gözyaşı) levha | Değişken | Kaymaz zemin, basamak, araç kasası |
Bu sınırlar kesin değildir; tedarikçiden alınan teklifte “levha” yazması kalınlığı belirlemez. Sipariş her zaman kalınlık + alaşım + temper üçlüsüyle verilir.
Alaşım: asıl belirleyici
Alüminyum tek bir malzeme değildir; alaşım serisi davranışını değiştirir. Yapı ve imalatta en çok karşılaşılanlar:
- 1xxx serisi (saf alüminyum). Çok yumuşak, mükemmel şekillendirilebilir, elektrik ve ısı iletimi yüksek. Mukavemet gerektirmeyen işlerde.
- 3xxx serisi (manganez). Orta mukavemet, iyi şekillendirilebilirlik, iyi korozyon direnci. Çatı ve cephe sacında yaygın.
- 5xxx serisi (magnezyum). Deniz ortamına dayanıklı; kaynaklanabilirliği iyi. Tekne, tank, kaynaklı imalat.
- 6xxx serisi (magnezyum-silisyum). Ekstrüzyona uygun, iyi mukavemet, iyi yüzey işlemi. Pencere ve cephe profillerinin serisi budur: alüminyum alaşım serileri 6060 ve 6063.
- 7xxx serisi (çinko). En yüksek mukavemet; havacılık ve özel uygulamalar. Kaynak ve korozyon davranışı ayrıca değerlendirilir.
Serilerin genel karşılaştırması: alüminyum alaşımlar.
Temper: aynı alaşım, farklı davranış
Alaşım kodunun sonundaki harf ve rakam (örneğin H14, T6, O) malzemenin hangi işlemden geçtiğini söyler. Bu, bükülüp bükülemeyeceğini doğrudan belirler:
- O (tavlanmış). En yumuşak hâl; en kolay bükülen, en düşük mukavemetli.
- H (soğuk şekillendirilmiş). Haddeleme ile sertleştirilmiş; rakam arttıkça sertleşir ve bükülebilirliği azalır.
- T (ısıl işlem görmüş). Yaşlandırma ile mukavemet kazanmış; T6 en yaygın olanıdır. Sert ve mukavemetlidir, keskin büküm yapılamaz.
Pratik sonuç: “Alüminyum çatladı” şikâyetlerinin çoğu malzeme hatası değil, yanlış temper seçimidir. T6 bir levhayı O temperi gibi bükmeye çalışmak çatlak üretir. Isıl işlemin mekanizması: alüminyum alaşımlarda ısıl işlem.
Yüzey ve kaplama seçenekleri
- Ham (natürel). İşlenmemiş yüzey; havayla temasta kendi oksit tabakasını oluşturur.
- Eloksallı. Kontrollü kalınlıkta oksit tabakası; sertlik ve renk sağlar: eloksal.
- Toz boyalı. Renk seçeneği geniş, dış cephede yaygın: eloksal ve toz boyama karşılaştırması.
- Folyo kaplı. Nakliye ve montaj sırasında çiziğe karşı koruyucu film; montaj bitince sökülür. Güneşte uzun süre bekletilen koruyucu folyo yüzeye yapışır ve sökülmesi sorun olur.
- Desenli / dokulu. Baklavalı ve benzeri yüzeyler; kaymazlık ve görünüm için.
Alüminyum levha mı, galvanizli sac mı?
| Alüminyum | Galvanizli çelik | |
|---|---|---|
| Ağırlık | Belirgin şekilde hafif | Daha ağır |
| Korozyon | Kendi oksit tabakasıyla korunur, paslanmaz | Kaplama tükendiğinde çelik paslanır |
| Mukavemet | Aynı kalınlıkta daha düşük | Daha yüksek |
| Isıl genleşme | Daha fazla — sabitleme buna göre çözülür | Daha az |
| İşlenebilirlik | Kesim ve büküm kolay | Daha zorlu |
Ayrıntı: galvaniz sac nedir.
Kesim, büküm ve montaj
- Kesim. Alüminyum yumuşaktır; testere ve freze izlerini kolay alır. Kesme yağı ve uygun devir kullanılmazsa malzeme takıma yapışır.
- Büküm yarıçapı. Her alaşım ve temper için minimum bir büküm yarıçapı vardır; altına inildiğinde dış yüzeyde çatlak oluşur.
- Delme ve vidalama. Alüminyum, çelik bağlantı elemanıyla nemli ortamda temas ettiğinde galvanik korozyon riski doğar; paslanmaz veya uyumlu eleman seçilir.
- Isıl hareket. Uzun levhalarda genleşme payı bırakılır; sabit sabitleme deformasyon üretir.
- Koruyucu folyo. Montaj biter bitmez sökülür.
Ürün toleransları ve deney yöntemleri ilgili standartlarda tanımlıdır; standart numaraları Türk Standardları Enstitüsü üzerinden sorgulanabilir.
Nelere dikkat etmeli
- Alaşım ve temper teklifte yazılı mı? Sadece “alüminyum levha” yazan teklif karşılaştırılabilir değildir.
- Kalınlık toleransı ne? Nominal kalınlık ile gerçek kalınlık arasındaki fark kilo hesabını değiştirir.
- Bükülecek mi? Bükülecekse temper buna göre seçilmeli; sert temper çatlar.
- Kaynaklanacak mı? Her alaşım aynı kolaylıkta kaynaklanmaz: alüminyum kaynağı yöntemleri.
- Dış ortamda mı kullanılacak? Yüzey işlemi ve alaşım serisi ortama göre seçilir.
- Kilo mu, metrekare mi fiyatlanıyor? Alüminyum genellikle kilo ile satılır; kalınlık değişince metrekare maliyeti de değişir: alüminyum fiyatını ne belirler.
- Bağlantı elemanı uyumlu mu? Farklı metallerin nemli ortamda teması korozyon başlatır.
- Koruyucu folyo ne zaman sökülecek? Güneşte bekleyen folyo yüzeye yapışır.
Memnun olmayanlar en çok neyden şikâyetçi?
- Büküm sırasında çatlama. Temper yanlış seçilmiştir; malzeme suçlanır ama sebep siparişte belirtilmemiş kullanım amacıdır.
- Gelen malzemenin beklenenden ince olması. Kalınlık toleransı konuşulmamıştır.
- Yüzeyde lekelenme ve matlaşma. Ham levha dış ortamda bırakılmış, yüzey işlemi yapılmamıştır.
- Vida çevresinde beyaz tozlanma ve korozyon. Uyumsuz bağlantı elemanı kullanılmıştır.
- Koruyucu folyonun sökülememesi. Malzeme aylarca güneşte bekletilmiştir.
- Levhanın dalgalanması. Isıl genleşme payı bırakılmadan sabitlenmiştir.
- Kaynak sonrası deformasyon. Alüminyumun ısıl iletkenliği yüksektir; kaynak sırası ve ısı kontrolü planlanmamıştır.
Sık sorulan sorular
Levha ile plaka arasındaki fark ne?
Fark kalınlıktır: ince olana levha veya sac, kalın olana plaka denir. Sınır tedarikçiye göre değişir, bu yüzden sipariş terimle değil milimetreyle verilir.
Hangi alaşımı seçmeliyim?
Kullanım belirler: şekillendirme ağırlıklı işlerde 3xxx, deniz ve kaynaklı imalatta 5xxx, ekstrüzyon profilinde 6xxx, yüksek mukavemette 7xxx. Yalnızca “alüminyum” demek seçimi tamamlamaz.
Alüminyum levha paslanır mı?
Çelik gibi paslanmaz. Yüzeyinde kendiliğinden oluşan ince oksit tabakası altındaki metali korur. Ancak farklı metallerle nemli temasta galvanik korozyon ve tuzlu ortamda yüzey bozulması görülebilir.
Alüminyum levha nasıl kesilir?
Kalınlığa göre makas, daire testere, plazma veya lazer kullanılır. Yumuşak olduğu için uygun devir ve soğutma gerekir; aksi hâlde malzeme takıma yapışır ve kenar kalitesi bozulur.
Neden kilo ile satılıyor?
Alüminyumun ham madde fiyatı uluslararası borsada kilo üzerinden oluşur. Bu yüzden levha maliyeti de kalınlık ve yoğunluk üzerinden kiloya bağlanır: alüminyum fiyatını ne belirler.