Balkon Korkuluğu: Yönetmelik, Yükseklik ve Malzeme Seçimi

Korkuluk, binanın en çok “estetik tercih” sanılan ama aslında en sıkı kurala bağlı elemanlarından biridir. Yüksekliği, boşluk ölçüsü, malzemesi ve taşıması gereken yük mevzuatla tanımlanmıştır — çünkü görevi düşmeyi önlemektir.

Bu sayfa Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin korkuluklarla ilgili maddesini açıklar, alüminyum ve cam sistemleri karşılaştırır ve seçim yaparken nelere bakılması gerektiğini anlatır.

Yönetmelik ne diyor? — Madde 38

Korkuluklar, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinde düzenlenmiştir. Dört temel kural vardır:

1. Nerede korkuluk zorunludur?

Yönetmelik, korkuluk gereken yerleri tek tek sayar:

• Balkon, teras ve galeri boşlukları
• Sahanlıkların boş kenarları
• Birden fazla basamağı bulunan açık merdivenler ve rampalar
• İstinat duvarı üstü
• 0,50 metreden daha aşağıda veya yukarıda teşekkül etmiş bahçeler
• 1,10 metreden düşük düzenlenmiş bahçe duvarları
• Bulunduğu katın taban döşemesinden itibaren kotu 0,90 metreden az olan pencere boşlukları

Son madde çoğu kişinin bilmediği bir kuraldır: alçak pencerelerde korkuluk zorunludur. Fransız balkon denilen, döşemeye kadar inen pencerelerde görülen korkuluğun sebebi budur — dekoratif değil, mevzuat gereğidir.

2. Yükseklik: en az 1,10 metre

Yönetmelik, sayılan bu yerlerde döşeme kotundan itibaren en az 1,10 metre yüksekliğe kadar korkuluk yapılmasını zorunlu kılar. Ayrıca teras çatılarda 1,10 metre parapet yapılabileceğini, teras kullanıma açıksa 1,10 metre yüksekliğinde parapet veya korkuluğun zorunlu olduğunu belirtir.

Bir ayrıntı daha: bina son kat açık teraslarında düzenlenen korkuluk ve parapetlerin 1,10 metresi bina yüksekliğinden sayılmaz — yani korkuluk yapmak bina yüksekliği hesabında ceza getirmez.

3. Boşluk: en fazla 10 cm çapında geçiş

Bu, çocuk güvenliği açısından en kritik kuraldır. Yönetmelik korkulukların düşme, kayma ve yuvarlanma gibi sebeplerle can güvenliğini tehlikeye atacak boşluklar içermemesini şart koşar ve net bir ölçü verir: boşluklarda, yük altındaki deformasyonlar da dâhil, en fazla 0,10 metre çapında geçişe izin verilir.

“Yük altındaki deformasyonlar dâhil” ifadesi önemlidir: dikmeler itildiğinde açılan boşluk da bu sınırı aşmamalıdır. Yani esneyen bir korkuluk, duruyorken kurala uysa bile zorlandığında uymayabilir.

4. Malzeme: kırılmaz veya kırıldığında dağılmayan

Yönetmeliğin en belirleyici cümlesi budur: korkuluklar kırılmaz veya kırıldığında dağılmayan malzemeden ve insan çarpması dâhil tasarım yüklerini karşılayacak taşıyıcı malzeme ve montaj sistemleri ile yapılır.

Bu tek cümle iki şeyi birden belirler:

• Cam korkuluklarda “kırıldığında dağılmayan” şartı doğrudan lamine camı işaret eder — ayrıntısı: cam korkuluk: lamine mi temperli mi?
• Her korkulukta asıl mesele profilin görüntüsü değil, ankraj ve montaj sistemidir. Korkuluk bir yüke karşı çalışır; o yükü yapıya aktaramıyorsa malzemesi ne olursa olsun işlevsizdir.

Malzemeye göre korkuluk çeşitleri

Neden alüminyum yaygın?

Korkuluk, binanın tamamen dışarıda duran ve sürekli ıslanan elemanlarından biridir. Bu, malzeme seçimini doğrudan belirler:

• Korozyon direnci. Alüminyum yüzeyinde kendiliğinden oluşan oksit tabakası onu korur; demir korkulukta birkaç yılda bir zımpara-boya döngüsü gerekirken alüminyumda bu ihtiyaç yoktur.
• Ağırlık. Hafif olması hem montajı kolaylaştırır hem de mevcut yapıya ek yük bindirmez.
• Kesit çeşitliliği. Ekstrüzyonla üretildiği için cam yuvası, conta kanalı ve bağlantı detayları tek parçada çözülebilir.
• Yüzey işlemi. Eloksal veya toz boya ile uzun ömür ve renk seçeneği sağlanır. Deniz kenarında kaplama sınıfı önem kazanır.

Buna karşılık alüminyumun darbe dayanımı çeliğe göre düşüktür; bu yüzden kesit ve et kalınlığı, taşıyacağı yüke göre hesaplanmalıdır.

Profil ve yüzey: alüminyum boru ve kutu profil.

Küpeşte: yalnızca tutamak değil

Küpeşte, korkuluğun üst kısmındaki tutma elemanıdır. Merdivenlerde ve rampalarda işlevi kritiktir — Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, her kaçış merdiveninin her iki yanında duvar, korkuluk veya küpeşte bulunmasını şart koşar.

Küpeştede dikkat edilecekler:

• Kavranabilirlik. Kesiti elle rahatça kavranabilecek ölçüde olmalıdır; çok geniş veya köşeli kesitler kavramayı zorlaştırır.
• Süreklilik. Merdiven boyunca kesintisiz devam etmesi, kolun boşa düşmemesi gerekir.
• Yüzey. Dış mekânda ısınmayan ve kaygan olmayan yüzey tercih edilir.

Korkuluk seçerken nelere dikkat etmeli?

1. Yükseklik doğru ölçülüyor mu? Ölçü bitmiş döşeme kotundan alınır. Sonradan yapılacak zemin kaplaması (karo, deck) yüksekliği düşürür — kaplama sonrası 1,10 m korunmalıdır.
2. Boşluk kuralına uyuluyor mu? Dikey elemanlar arası açıklık ve alt boşluk, 10 cm küre geçirmeyecek şekilde olmalı.
3. Yatay elemanlar var mı? Yatay çubuklar merdiven basamağı gibi tırmanılabilir; çocuklu evlerde dikey düzen tercih edilir.
4. Ankraj nasıl? Kaç noktadan, hangi dübelle, hangi derinlikte? Korkuluğun taşıma kapasitesini asıl bu belirler.
5. Ankraj yeri su yalıtımını deliyor mu? Teras ve balkonlarda korkuluk ankrajları su yalıtım katmanını delerek geçer — her delik potansiyel bir sızıntı yoludur. Detay için: teras su yalıtımı.
6. Mantolamalı cepheye monte edilecekse? Yük yalıtım katmanına değil, arkasındaki taşıyıcıya aktarılmalıdır. Yalıtım içine sıkıştırılan dübel tutmaz. Bkz. mantolamada yapılan hatalar.
7. Farklı metal teması var mı? Alüminyum ile uyumsuz metal (örneğin paslanmaz olmayan çelik vida) teması galvanik korozyon başlatır.
8. Yüzey işlemi sınıfı. Sahil bölgelerinde standart iç mekân sınıfı boya kısa sürede bozulur.

Korkulukta en sık yapılan hatalar

1. Zemin kaplaması sonrası yüksekliğin düşmesi

Korkuluk ham betona göre monte ediliyor, sonra üzerine 5–6 cm kaplama yapılıyor. Sonuç: efektif yükseklik mevzuatın altına iner. Ölçü, bitmiş kota göre alınmalıdır.

2. Yetersiz ankraj

Korkuluğun görünen kısmı sağlam, ancak yapıya bağlantısı zayıf. Bu, en tehlikeli hatadır çünkü korkuluk normal kullanımda sorunsuz görünür — sorun tam da yük geldiği anda ortaya çıkar.

3. Yatay çubuklu tasarım

Estetik açıdan tercih edilen yatay hatlar, küçük çocuklar için merdiven işlevi görür. Mevzuat boşluk ölçüsünü tanımlar; tırmanılabilirlik ise tasarımcının sorumluluğundadır.

4. Ankraj deliklerinin sızdırmaz yapılmaması

Balkon ve teraslarda su yalıtımını delen ankrajların çevresi sızdırmaz hâle getirilmezse, alttaki dairenin tavanında leke olarak ortaya çıkar.

5. Cam korkulukta yanlış cam

Sadece temperli cam kullanmak. Yönetmeliğin “kırıldığında dağılmayan” şartı karşılanmaz. Ayrıntı: cam korkuluk sayfası.

6. Ferforje korkuluğun bakımsız bırakılması

Boyası dökülen demir korkulukta pas, kesitin taşıma kapasitesini görünmeden azaltır. Özellikle ankraj dibinde başlayan korozyon tehlikelidir.

İki hatanın kendi sayfası: ankraj ve dübel seçimi, korozyon ve galvanik korozyon.

Sık sorulan sorular

Mevcut korkuluğum 1 metre, değiştirmem gerekir mi?
Mevzuat yeni yapılan uygulamalar için bağlayıcıdır; mevcut yapıların durumu yapıldığı dönemin kurallarına göre değerlendirilir. Ancak güvenlik açısından, özellikle çocuklu evlerde yükseltilmesi yerinde olur.

Balkonumu cam balkonla kapatırsam korkuluk kalmalı mı?
Cam balkon sistemleri korkuluk yerine geçmez — panelleri açıldığında boşluk oluşur. Bu yüzden çoğu uygulamada korkuluk yerinde bırakılır veya sistemin alt bölümü sabit ve korkuluk işlevi görecek şekilde tasarlanır.

Korkuluk rüzgar yükü taşır mı?
Dolu paneller (cam veya kompozit) rüzgara karşı yüzey oluşturur ve bu yük ankrajlara biner. Boşluklu korkuluklarda bu etki çok daha azdır. Dolu panelli sistemlerde rüzgar hesabı ihmal edilmemelidir.

Alüminyum korkuluk kaç yıl dayanır?
Profil kendisi çok uzun ömürlüdür; belirleyici olan yüzey işlemi ve ankrajlardır. Uygun kaplamayla ve doğru bağlantı elemanlarıyla onlarca yıl bakım gerektirmeden kullanılabilir.

Pencereme korkuluk yapmam gerekir mi?
Pencere boşluğunun alt kotu, bulunduğu katın taban döşemesinden itibaren 0,90 metreden azsa yönetmelik korkuluk zorunlu kılar. Alçak pencereli ve çocuklu evlerde bu, güvenlik açısından da önemlidir.

İlgili sayfalar

• Cam korkuluk: lamine mi, temperli mi?
• Alüminyum ekstrüzyon
• Eloksal ve toz boya karşılaştırması
• Cam balkon
• Teras su yalıtımı
• Alüminyum doğramalarda asgari şartlar
• Fransız balkon ve yerden pencere
• Balkon kapatma izni: ruhsat gerekir mi, emsale girer mi?
• Merdiven korkuluğu
• Pencere ve balkon demirliği

• Merdiven korkuluğu ve küpeşte
• Ferforje korkuluk ve demir doğrama