Korozyon Nedir? Galvanik Korozyon

Korozyon, bir metalin çevresiyle kimyasal veya elektrokimyasal tepkimeye girerek bozunmasıdır. Demirdeki pas en bilinen örneğidir; ama korozyon yalnızca demirin sorunu değildir — alüminyum, çinko, bakır ve paslanmaz çelik de kendi koşullarında korozyona uğrar.

Yapıda en sık görülen ve en az anlaşılan tür ise galvanik korozyondur: iki farklı metal nemli ortamda birbirine değdiğinde, biri diğerini korumak için kendini feda eder ve hızla çürür. Alüminyum çatıya bakır oluk bağlamak, alüminyum profili çelik vidayla sabitlemek, alüminyum korkuluğu doğrudan harca gömmek — hepsi aynı mekanizmayı tetikler.

Korozyon tipleri

Galvanik korozyon nasıl çalışır?

Her metalin bir “soyluluk” sırası vardır — buna galvanik seri denir. İki farklı metal bir elektrolitle (yağmur suyu, yoğuşma, nem yeter) temas ettiğinde küçük bir pil oluşur: daha aktif olan metal anot olur ve çözünür, daha soy olan metal katot olur ve korunur.

Yapıda karşılaşılan sıralama kabaca şöyledir — üstteki, alttakine değdiğinde çürüyen taraftır:

• Çinko (galvaniz kaplama) — en aktif; bu yüzden çeliği korumak için kullanılır, kendini feda eder
• Alüminyum
• Çelik / demir
• Kurşun, kalay
• Bakır, pirinç, bronz
• Paslanmaz çelik (pasif hâlde) — en soy

Buradan çıkan pratik sonuçlar:

• Alüminyum + bakır: en tehlikeli çift. Bakır oluk ve alüminyum çatı, bakır boru ve alüminyum radyatör bağlantısı — alüminyum hızla çürür. Bakır yüzeyden akan yağmur suyu bile alüminyuma bakır iyonu taşır.
• Alüminyum + çelik: yaygın ve genellikle yönetilebilir; alüminyum yavaş çürür, ama vida deliği çevresinde beyaz tozlanma ve gevşeme yıllar içinde görülür.
• Alüminyum + paslanmaz: paslanmazın yüzey alanı küçükse (vida gibi) risk düşüktür — bu yüzden alüminyumda paslanmaz bağlantı elemanı tercih edilir.
• Çelik + çinko: istenen çift. Çinko çürür, çelik korunur: galvaniz sac nedir.

Belirleyici olan alan oranıdır: küçük bir anot, büyük bir katota bağlandığında çok hızlı çürür. Alüminyum levhayı bakır perçinle tutturmak sorun çıkarmayabilir, ama bakır levhayı alüminyum perçinle tutturmak perçini kısa sürede yok eder.

Alüminyum neden “paslanmaz” ama yine de çürür?

Alüminyum havayla temas eder etmez yüzeyinde çok ince, saydam bir oksit tabakası oluşturur. Bu tabaka altındaki metali korur; çizildiğinde kendini yeniler. Alüminyumun dış mekânda boyasız dayanmasının sebebi budur: alüminyumun fiziksel özellikleri.

Ama üç ortam bu tabakayı bozar:

1. Klor. Deniz havası ve havuz çevresi. Oksit tabakası noktasal delinir, çukur korozyonu başlar. Kıyıda eloksal kalınlığı ve boya sınıfı bu yüzden yükseltilir: eloksal.
2. Alkali. Taze çimento, harç ve sıva yüksek alkalidir; oksit tabakasını çözer. Alüminyum profil doğrudan harca gömülmez — araya bitümlü boya, bant veya plastik kılıf konur. Korkuluk dikmesinin betona gömülen kısmı, denizlik altındaki profil, sıvaya değen kasa: hepsi bu kuralın konusudur.
3. Farklı metal teması. Yukarıdaki galvanik mekanizma.

Yapıda tipik temas noktaları

Korunma yöntemleri

1. Temas kesme. İki metal arasına EPDM pul, plastik rondela, bant veya boya. Elektrolit köprüsü yoksa pil oluşmaz.
2. Uyumlu bağlantı elemanı. Alüminyumda paslanmaz veya alüminyum-uyumlu kaplamalı vida; çelikte galvanizli.
3. Yüzey koruması. Eloksal, toz boya, galvaniz, astar-boya sistemi. Ortama göre sınıf seçilir: eloksal ve toz boyama karşılaştırması.
4. Drenaj. Su birikmesin: kanallar eğimli, cepler açık, delikler tahliyeli. Kuru bağlantı korozyona uğramaz.
5. Alan oranını gözetme. Küçük anot / büyük katot kombinasyonundan kaçınılır.
6. Kesim ve delik sonrası onarım. Açılan her yüzey ya kaplanır ya korunur.

Korozyon koruma sınıfları ve deney yöntemleri ilgili standartlarda tanımlıdır; standart numaraları Türk Standardları Enstitüsü üzerinden sorgulanabilir.

Nelere dikkat etmeli

1. Hangi metaller birbirine değiyor? Oluk, pervaz, vida, ankraj, boru — her temas noktası sorulmalı.
2. Alüminyum harca veya betona gömülüyor mu? Gömülüyorsa ayırıcı var mı?
3. Bağlantı elemanı uyumlu mu? “Paslanmaz” yazması yetmez; sınıfı (A2/A4) ortama göre seçilir.
4. Ortam kıyı, havuz veya sanayi mi? Kaplama sınıfı yükseltilmeli.
5. Su nerede birikiyor? Tutulan su, korozyonun ön şartıdır.
6. Kesim kenarları korundu mu? Kaplamalı sac ve profilin en zayıf noktası.
7. Bakır yüzeyden alüminyuma su akıyor mu? Temas olmasa bile bakır iyonu taşınır.
8. Farklı metal onarım parçası kullanıldı mı? Tamirde eklenen bir çelik parça, alüminyum sistemi bozabilir.

Memnun olmayanlar en çok neyden şikâyetçi?

1. Vida çevresinde beyaz tozlanma. Alüminyuma çelik vida kullanılmıştır.
2. Alüminyum çatının oluk kenarında delinmesi. Bakır oluk veya bakırdan akan su.
3. Korkuluk dikmesinin betona gömülü kısmında çürüme. Alkali koruması yapılmamıştır.
4. Galvanizli parçanın erken paslanması. Bakırla temas etmiş veya kesim kenarı korumasız kalmıştır.
5. Kıyıda alüminyumun noktasal delinmesi. Klor ortamına uygun kaplama sınıfı seçilmemiştir.
6. Bindirme altında sürekli ıslaklık. Drenaj yok, aralık korozyonu ilerlemektedir.
7. “Paslanmaz” vidanın paslanması. Düşük sınıf paslanmaz, klorlu ortamda yetersizdir.

Sık sorulan sorular

Galvanik korozyon nedir?
İki farklı metalin nemli ortamda temas etmesiyle oluşan elektrokimyasal korozyondur. Daha aktif metal anot olur ve çözünür, daha soy metal korunur. Alüminyum–bakır ve alüminyum–çelik temasları yapıdaki en yaygın örnekleridir.

Alüminyum paslanır mı?
Demir gibi kırmızı pas yapmaz; yüzeyindeki oksit tabakası onu korur. Ancak klorlu ortamda, alkali temasında ve farklı metalle birleştiğinde korozyona uğrar — belirtisi beyaz toz ve noktasal çukurlardır.

Alüminyuma hangi vida kullanılır?
Paslanmaz çelik (ortama göre A2 veya A4) ya da alüminyum-uyumlu kaplamalı bağlantı elemanları. Çıplak çelik vida zamanla galvanik korozyon başlatır.

Alüminyum profil harca gömülebilir mi?
Doğrudan gömülmez; çimento alkalisi oksit tabakasını çözer. Araya bitümlü boya, bant veya kılıf konur ya da profil yüzeye ankraj plakasıyla monte edilir.

Bakır oluk alüminyum çatıyla kullanılır mı?
Tavsiye edilmez. Bakır ile alüminyum galvanik seride uzak durur; alüminyum hızla çürür. Bakır yüzeyden akan yağmur suyu bile alüminyuma zarar verecek iyon taşır.

İlgili sayfalar

• Galvaniz sac nedir
• Eloksal
• Alüminyumun fiziksel özellikleri
• Ankraj ve dübel seçimi
• Kenet çatı sistemi
• Yağmur oluğu ve çatı suyu
• Alüminyum boru ve kutu profil
• Ferforje korkuluk ve demir doğrama