Pervaz Nedir? Pencere ve Kapı Pervazı, Söve ve Kasa Farkı
Pervaz, kapı ve pencere kasasının duvarla birleştiği kenara geçirilen, kasa ile duvar arasındaki boşluğu örten ensiz parçadır. Kelime Farsça pervāz kökenlidir ve Türkçede dört anlamda kullanılır: (1) yapıda kapı ve pencere pervazı, (2) giysi ve kumaş eşyanın kenarına geçirilen şerit, (3) ciltçilikte kapağın iç tarafına konan deri parça, (4) eskimiş kullanımda "uçuş". Günlük dilde süpürgeliğe de "parke pervazı" denir.
Pencere ve kapıda pervaz taşıyıcı bir parça değildir; kasayı tutmaz, yalıtımı tek başına yapmaz. İşi, montajdan sonra kalan birleşim hattını düzgün, temizlenebilir ve darbeye dayanıklı bir kenarla kapatmaktır. Arkasında kalan montaj köpüğü ve sızdırmazlık bantları doğru yapılmamışsa pervaz bu kusuru yalnızca gizler.
Pervaz ne demek? Bütün anlamları
Türk Dil Kurumu sözlüğü pervaz için iki ayrı madde verir; ikisi de Farsça pervāz kelimesine dayanır. Aşağıdaki tabloda TDK'nın her anlamı ve günlük kullanımda yerleşmiş bir anlam birlikte gösterilmiştir.
| Anlam | Alan | Kaynak |
| Kapı, pencere vb. yerlerin kenarlarına geçirilen ensiz parça | Yapı, doğrama | TDK Güncel Türkçe Sözlük |
| Giysilerin yaka, kol, etek vb. yerlerine veya kumaş eşyanın kenarlarına geçirilmiş dar, uzun parça | Terzilik, dikiş | TDK |
| Cilt kapağının iç tarafına konulan deri parçası | Ciltçilik | TDK |
| Uçuş (eskimiş) | Genel dil, eski kullanım | TDK |
| Duvarın döşemeyle birleştiği yerdeki kuşak; süpürgelik ("parke pervazı") | İç mekân, döşeme | Halk dili; TDK'da bu anlam "süpürgelik" maddesinde |
Pencere pervazı nedir?
Pencere pervazı, pencere kasası ile duvar yüzeyi (sıva, alçı, kaplama) arasındaki birleşim hattını örten profildir. Pencere boşluğu hiçbir zaman kasaya tam oturacak kadar düzgün olmaz; kasa ile duvar arasında montaj boşluğu bırakılır, bu boşluk köpük ve bantlarla doldurulur. Sıva kasaya kadar düzgün çekilmediğinde ya da yenileme işinde eski sıva kırıldığında ortaya çıkan pürüzlü kenar pervazla kapatılır. Pencere parçaları arasında pervaz bu nedenle "bitiş" parçası sayılır.
Pervazın üç işi vardır: birleşim hattını düzgün bir çizgiyle bitirmek, kasa ile sıva arasındaki kılcal çatlağın görünmesini önlemek ve arkadaki köpüğü darbeden, güneşten ve boyadan korumak. Poliüretan köpük üreticileri kürlenmiş köpüğün UV ışınından ve yoğun nemden korunmasını ister (Tytan montaj köpüğü rehberi); dış tarafta açıkta kalan köpük zamanla ufalanır.
İç pervaz ve dış pervaz
İç pervaz oda tarafındadır; çoğunlukla PVC, ahşap veya MDF'dir ve pencere rengine uydurulur. Dış pervaz cephe tarafındadır ve güneşe, yağmura, sıcaklık değişimine dayanmak zorundadır; burada alüminyum, PVC ya da taş/mermer tercih edilir. Mantolamalı binalarda dış tarafta ayrı bir pervaz yerine çoğunlukla pencere yan yüzleri ince yalıtım levhasıyla kaplanır, levha kasanın üzerine bindirilir ve sıvayla bitirilir.
Pervazlı pencere ve içten pervazlı pencere
Piyasada pervazlı pencere ya da "pervazlı pimapen", kasa ile duvar arasındaki birleşim hattını örten bir pervaz detayı olan doğramayı anlatır. Bu detay iki şekilde kurulur: kasa profilinin kendisinde duvar yüzüne binen bir kanat bulunur (sistem firmalarının "pervazlı kasa" dediği tip), ya da düz kasanın kanalına sonradan ayrı bir kapak profili geçirilir. "İçten pervazlı" ifadesi bu kanadın oda tarafında, "dıştan pervazlı" ifadesi cephe tarafında olduğunu söyler. Hangisinin seçileceği pencerenin duvar kesitindeki yerine bağlıdır: pencere mantolama hizasına yakın takılıyorsa iç tarafta, duvar içine gömülüyse iki tarafta da bitiş parçası gerekir. PVC doğramada bu aksesuarlar profil sisteminin parçasıdır; pimapen ve PVC sayfalarında sistem mantığı anlatılıyor.
Pervaz, söve, kasa ve denizlik farkı
Bu dört kelime aynı pencere çevresini anlattığı için sık karışır. TDK'ya göre kasa "kapı ve pencerelerin sabit olarak tutturulduğu asıl çerçeve"dir; söve hem "kapı ve pencerenin yerleştiği kasa, çerçeve" hem de "pencere ve kapı kenarlarındaki süs kalıpları" anlamına gelir. Yani söve kelimesinin ikinci anlamı pervazla örtüşür; bugün "söve" daha çok dış cephedeki kenar çerçevesi için, "pervaz" ise iç taraftaki bitiş çıtası için kullanılır.
| Parça | Nerede | Ne işe yarar |
| Kasa | Duvar boşluğuna ankrajla sabitlenir | Kanadı ve camı taşır, yükü duvara aktarır |
| Pervaz | Kasa ile duvar yüzeyinin birleşim hattında | Birleşimi örter, köpüğü korur, düzgün bitiş verir |
| Söve | Çoğunlukla dış cephede, boşluğun çevresinde | Cephede boşluğu çerçeveleyen süs ya da bitiş (taş, sıva, EPS söve) |
| Denizlik | Pencerenin altında, içte ve dışta | Suyu duvardan uzaklaştırır (dış), iç tarafta raf/bitiş yüzeyi olur |
Denizliğin eğim, damlalık ve yan kapama detayları ayrı bir konudur; pencere denizliği sayfasında anlatılıyor. Pervaz ile denizlik alt köşede buluşur; pervaz denizliğin üstüne oturtulur, bu köşede sızdırmazlık için mastik ya da silikon seçimi önemlidir.
Kapı pervazı
Kapı pervazı, iç kapı ya da çelik kapı kasasının iki yanında ve üstünde duvarla birleşimi örten parçalardır. Bir iç kapı takımı genellikle kanat, kasa ve iki tarafta birer pervaz takımından oluşur. İç kapı seçimi sayfasında da belirtildiği gibi kapı şikâyetlerinin önemli bir kısmı kanattan değil kasa ve pervaz uyumundan çıkar.
Geçmeli (ayarlı) kapı pervazı
Geçmeli pervazın arkasında bir dil bulunur; bu dil kasadaki kanala geçer ve belli bir aralıkta kaydırılabilir. Böylece duvar kalınlığındaki küçük farklar (sıva kalınlığı, fayans) pervazı kesmeden karşılanır. Düz pervaz ise kasanın yüzüne çivi, vida ya da yapıştırıcıyla tutturulur. Kapı pervazı yapıştırma yönteminde yapışma yüzeyinin temiz ve kuru olması, yapıştırıcının pervaz malzemesine uygun seçilmesi ve pervazın yapıştırıcı sertleşene kadar sabit tutulması gerekir; ıslak hacimlerde neme dayanıklı pervaz seçilir.
Pervazsız kapı
Pervazsız (gizli kasalı) kapıda kasa duvarın içine gömülür ve sıvayla kapatılır; kapı duvarla aynı düzlemde durur, çevresinde yalnız ince bir derz görünür. Bu sistemde pervazın örttüğü kusurları sıva ustası çözmek zorundadır; kasa montajı ve sıva çok daha hassas yapılır. Bu tip kapıların nasıl kurulduğu üretici teknik sayfalarında görülebilir (örnek: Linvisibile gizli kasalı menteşeli kapı).
Çelik kapı pervazı
Çelik kapıda kasa duvara ankrajla bağlanır, iç tarafta çoğunlukla kaplamaya uygun bir pervaz takılır. Kasa derinliği duvar kalınlığına uymadığında boşluk sonradan eklenen pervazlarla kapatılır ve görüntü bozulur; bu yüzden çelik kapı seçerken kasa ölçüsü duvar kalınlığına göre sipariş edilir.
Pervaz malzemeleri
| Malzeme | Nerede kullanılır | Dikkat edilecek nokta |
| Masif ahşap | İç kapı, ahşap pencere, restorasyon | Nemle şişer; tüm yüzleri boyanmalı ya da verniklenmeli |
| MDF (kaplamalı/lake) | İç kapı pervazı | Kesik kenarı suya karşı zayıftır; ıslak hacimde neme dayanıklı tip seçilir |
| PVC (plastik pervaz) | PVC pencere iç ve dış bitişi, kapı pervazı | Suya dayanıklıdır; renk ve UV dayanımı profil kalitesine bağlıdır |
| Alüminyum | Alüminyum doğrama, dış pervaz, ticari yapılar | İnce ve sağlamdır; metal olduğu için ısıyı iletir, yalıtımın önüne konmamalıdır |
| Taş / mermer | Dış söve, kapı ve pencere çevresi | Ağırdır; mekanik bağlantı ve su yönetimi gerekir |
| EPS / XPS söve profili | Mantolamalı cephede dekoratif söve | File ve sıvayla kaplanır; yalıtım levhasıyla aynı sistemde düşünülür |
Alüminyum pervaz, alüminyum doğrama profilleriyle aynı yüzey işlemini (eloksal ya da toz boya) aldığında renk farkı olmaz. PVC pervazda ise kasa ile aynı renk ve aynı folyo seçilir; farklı partiden gelen beyazlar yan yana fark edilir.
Pervaz, montaj boşluğu ve ısı köprüsü
Pervazın yapı fiziğiyle ilişkisi dolaylıdır ama önemlidir. Pencere ile duvar arasındaki montaj boşluğu, bina kabuğunun en zayıf hattıdır. Almanya'da RAL kalite birliği ve ift Rosenheim'ın hazırladığı pencere ve kapı montaj kılavuzu (son baskısı 2024) bu birleşimi üç katmanda ele alır ve "içerisi dışarıdan daha sızdırmaz" ilkesini koyar: iç katman hava ve buhar geçirmez, orta katman ısı yalıtımı yapar, dış katman yağmuru keser ama buhar çıkışına izin verir. Ayrıntısı RAL montaj ilkesi sayfasında.
Pervaz bu üç katmanın hiçbiri değildir. İç pervaz, iç sızdırmazlık bandının üstünü kapatır; bant yoksa odadaki nemli hava pervazın arkasından köpüğe ve soğuk duvar kenarına ulaşır, orada yoğuşma olur. Sonuç çoğunlukla pervazın arkasında ya da kenarında görülen küftür; pencere kenarında küf şikâyetlerinin bir kısmı buradan gelir. Pervazı sökmeden yapılan silikon rötuşu bu sorunu çözmez.
Isı tarafında da benzer bir durum vardır. Kasa ile duvar arasındaki boşluk yalıtımsız kalırsa ya da mantolamalı cephede pencere yan yüzleri yalıtılmadan bırakılırsa bu hat bir ısı köprüsü olur; iç yüzey sıcaklığı düşer. Dış pervazın metal olması tek başına sorun değildir, sorun yalıtımın kesildiği yerde metal bir parçanın içeriye kadar uzanmasıdır. Doğru sıra şöyledir: önce boşluk doldurulur ve bantlanır, yan yüzler yalıtılır, pervaz en son bitiş olarak takılır.
Parke pervazı ve süpürgelik
Halk dilinde süpürgeliğe pervaz ya da "parke pervazı" da denir. TDK süpürgeliği "duvarların döşemeyle birleştiği yerde tabandan 10-15 santimetre yüksek, dışarıya çıkıntılı" kuşak olarak tanımlar. Kapı pervazı ile süpürgelik kapı kenarında buluşur; bu köşede süpürgeliğin pervazdan kalın olmaması gerekir, ayrıntısı alüminyum süpürgelik sayfasında.
Pervaz fiyatını ne belirler?
Pervaz çoğunlukla metretül (uzunluk) ya da kapı başına takım olarak hesaplanır ve kapı ya da pencere teklifinin içinde ayrı kalem olarak yer alır. Tutarı belirleyen başlıca değişkenler şunlardır:
- Malzeme: PVC ve MDF'den masif ahşaba, alüminyumdan taşa doğru maliyet artar.
- Genişlik ve profil: Düz pervaz ile kanallı, bombeli veya dekoratif desenli pervaz arasında işçilik ve malzeme farkı vardır.
- Geçmeli sistem: Ayarlı pervaz, düz pervaza göre daha fazla parça içerir.
- Yüzey: Lake boya, ahşap desenli folyo veya eloksal ek işlemdir.
- Uygulama: Yeni yapıda pervaz montajın parçasıdır; yenilemede söküm, sıva tamiri ve boya da eklenir. Pencere ölçüsü alınırken pervaz ve denizlik durumunun not edilmesi bu yüzden önemlidir.
Pervazın öteki anlamları
Giysi ve kumaşta pervaz
Terzilikte pervaz, yaka, kol ağzı ve etek kenarına ya da perde, yastık gibi kumaş eşyanın kenarına geçirilen dar, uzun şerittir. Kenarı sağlamlaştırır ve süs olarak kullanılır; biye ve şerit bu anlamın yakın akrabalarıdır.
Ciltçilikte pervaz
Kitap ciltçiliğinde pervaz, cilt kapağının iç tarafına konulan deri parçadır. Dış deri kaplamanın kapak içine kıvrılan kenarını örterek iç yüzü düzgün bitirir.
Eskimiş anlamı: uçuş
TDK, pervazın eskimiş bir anlamını "uçuş" olarak verir. Bu anlam Farsçadaki kullanımdan gelir ve bugün yapı diliyle ilgisi yoktur.
Sık sorulan sorular
Pervaz ile kasa aynı şey mi?
Hayır. Kasa, kapı ya da pencerenin duvara sabitlendiği taşıyıcı çerçevedir. Pervaz, kasa ile duvar arasındaki birleşim hattını örten bitiş parçasıdır; sökülse bile kapı ya da pencere yerinde durur.
Pencere pervazı ısı yalıtımı yapar mı?
Tek başına yapmaz. Yalıtımı montaj boşluğundaki köpük, iç ve dış bantlar ve duvar yalıtımı yapar. Pervaz bu katmanları korur ve kapatır; arkadaki boşluk boşsa pervaz soğuğu durdurmaz.
Pervaz ile söve arasındaki fark nedir?
TDK'da söve hem kasa hem de kapı ve pencere kenarındaki süs kalıbı anlamına gelir. Uygulamada söve çoğunlukla dış cephedeki çerçeveyi, pervaz iç taraftaki bitiş çıtasını anlatır.
Pervazın arkası neden küflenir?
Çoğunlukla iç sızdırmazlık eksik olduğu için. Odadaki nemli hava pervazın arkasından soğuk duvar kenarına ulaşır ve yoğuşur. Kalıcı çözüm pervazı söküp iç bandı ve boşluk dolgusunu düzeltmektir.
PVC pervaz mı, ahşap pervaz mı?
Islak hacimde ve PVC pencerede PVC pervaz suya daha dayanıklıdır. Ahşap pencere ve masif kapıda ahşap pervaz bütünlük sağlar, ama bütün yüzlerinin korunması gerekir.