Likit Membran Nedir? Sıvı Membran Çeşitleri, Uygulama ve UV Dayanımı
Likit membran (sıvı membran), yüzeye sıvı hâlde sürülen, dökülen ya da püskürtülen ve yerinde kürlenerek eksiz, esnek bir su yalıtım tabakasına dönüşen malzemedir. Terimi oluşturan iki kelime beş anlamda kullanılır: (1) likit, fizikte "sıvı"; (2) likit, ekonomide "nakit" ya da kolayca paraya çevrilebilen varlık; (3) membran, binalarda su ile temas eden bölgeleri yalıtan örtü; (4) membran, biyolojide "zar"; (5) iki kelime birlikte, yapıda sıvı olarak uygulanıp yerinde tabaka oluşturan su yalıtım sistemi. Bu sayfa en çok beşinci anlamı anlatır.
TDK'nın Güncel Türkçe Sözlük'ünde "likit" Fransızca liquide'den gelir ve "sıvı" ile "nakit" karşılıklarını taşır. "Membran" maddesi tek anlam verir: ana malzemesi bitüm olan yalıtım malzemesi. Bugün membran denince bitüm dışında poliüretan, EPDM ya da PVC esaslı örtüler de anlaşılır; likit membran bu ailenin sıvı uygulanan koludur.
Likit membran ne demek? Anlamları
| Anlam | Alan | Kaynak |
| Likit: sıvı; bulunduğu kabın biçimini alan akışkan madde | Fizik | TDK "likit" (1) ve "sıvı" maddeleri |
| Likit: nakit; kolaylıkla paraya çevrilebilen varlık (likidite) | Ekonomi, ticaret | TDK "likit" (2), "nakit" ve "akışkanlık" maddeleri |
| Membran: binalarda su ile temas eden bölgeleri yalıtan, ana malzemesi bitüm olan malzeme | Yapı, su yalıtımı | TDK "membran" |
| Membran: zar; organları ya da hücreleri saran ince tabaka | Biyoloji, anatomi | TDK "zar" (2, 3); sözlükteki "membran" maddesinde bu anlam yok |
| Likit membran: ana bileşeni sıvı olan, çatı, teras ve balkona uygulanıp yerinde kürlenen su yalıtım kiti | Yapı, su yalıtımı | EOTA, EAD 030350-00-0402 |
Likit membran nedir, nasıl çalışır?
Avrupa Teknik Değerlendirme Kuruluşları Örgütü'nün (EOTA) EAD 030350-00-0402 belgesi likit membranı, en az ana bileşeni sıvı olan ve çatı, teras ya da balkona uygulanan malzeme veya malzemeler bütünü olarak tanımlar. Sıvı dökülerek, fırçayla, püskürtülerek ya da yayılarak uygulanır; kuruyup kürlendiğinde ek yeri olmayan tek parça bir zar oluşur.
Örtü membranla temel fark buradadır. Bitümlü ya da EPDM örtüler fabrikada belirli kalınlıkta üretilir, sahada bindirmeyle birleştirilir; su çoğunlukla bu eklerden girer. Likit membranda ek yoktur, ama kalınlık fabrikada değil uygulayıcının elinde oluşur. Boru geçişi, süzgeç, parapet dönüşü gibi karmaşık detaylarda bu yüzden tercih edilir.
Malzemenin sertleşme biçimi kimyasına göre değişir. Tek bileşenli poliüretan havadaki nemle kürlenir (Sikalastic-618 TR teknik föyü); çift bileşenli ürünlerde iki bileşenin tepkimesi sertleştirir; su bazlı ürünler suyun buharlaşmasıyla film yapar.
Sıvı membran çeşitleri
EAD 030350 kapsamındaki likit membranlar şu esaslardadır: polimer modifiyeli bitüm emülsiyonu ve çözeltisi, cam takviyeli ve esnek doymamış polyester, reaktif PMMA, polimer modifiyeli bitüm, poliüretan, poliürea ve poliaspartik, silan modifiyeli polimer (MS/SMP), bitüm emülsiyonu, suda dağılan polimerler ve termoplastik blok kopolimer. Seramik altında kullanılan sürme ürünler ise EN 14891'de ayrı sınıflanır: CM (çimento esaslı), DM (dispersiyon) ve RM (reaksiyon reçinesi).
| Tür | Nasıl sertleşir | Tipik kullanım |
| Poliüretan, tek bileşen | Havadaki nemle | Çatı, teras, balkon; açıkta kalacaksa UV son katı |
| Poliüretan, çift bileşen | A ve B bileşeninin tepkimesi | Çatı ve teras; kür havadaki neme bağlı değildir |
| Poliürea | İzosiyanat ile aminin çok hızlı tepkimesi; sıcak sprey makinesiyle | Hızlı kür gereken işler; kalınlık kısa sürede kat kat oluşturulur |
| Akrilik / su bazlı elastomerik | Suyun buharlaşması | Bakım ve yenileme, iç mekân duvarı |
| Bitüm esaslı (emülsiyon, bitüm-poliüretan) | Buharlaşma ya da tepkime | Temel, perde duvar, onarım |
| Çimento esaslı (sürme) | Çimentonun hidratasyonu; polimer katkıyla esneklik | Banyo, ıslak hacim, seramik altı, havuz |
| Hibrit / MS polimer | Havadaki nemle | Çatı, teras ve detaylar (EAD kapsamında ayrı grup) |
Poliüretan likit membran
En çok aranan tür poliüretandır. Tek bileşenli ürün kovadan açılıp karıştırılır ve çoğunlukla iki kat uygulanır. Kimyası aromatik ise güneşe dayanıksızdır: Sikalastic-618 TR föyü ürünün UV ışınlarına dayanıklı olmadığını, açıkta kalacaksa ikinci kattan sonraki 24 saat içinde UV koruma tabakası sürülmesini ister. Poliüretan köpükle karıştırılmamalıdır; püskürtme poliüretan köpük ısı yalıtımıdır, su yalıtımı değildir.
Akrilik ve su bazlı likit membran
Akrilik ürünler suda dağılmış polimerlerdir (EAD'deki "suda dağılan polimerler", EN 14891'deki DM sınıfı). Su buharlaşınca film oluşur; bu yüzden soğuk ve nemli havada kuruma uzar, kurumadan gelen yağmur filmi yıkayabilir.
Bitüm esaslı likit membran
Bitüm emülsiyonu ve bitüm-poliüretan hibritleri toprak altı yüzeylerde yaygındır. EAD 030350, yalnız bitüm emülsiyonu ve çözeltisinden oluşan ürünleri onarım, yenileme ve bakım ya da beş yıllık sınırlı ömürlü işlerle sınırlar. Bitümün türleri ve bitümlü ürünler bitüm nedir sayfasında.
UV dayanımlı likit membran ve renkler
Güneşe açık bir likit membranın ömrünü çoğunlukla son kat belirler. EAD, son katı membranı UV ışığından ve kimyasallardan koruyan ya da renk veren katman olarak tanımlar. Sika'nın Sikalastic-703 TC föyü, UV direncini alifatik poliüretan son katla sağlar ve bu son katın çift bileşenli aromatik PU/PUA sistemlerin üzerine uygulanabildiğini yazar. Özetle: aromatik gövde + alifatik son kat yaygın bir kurgudur; ürün alifatikse ayrı son kat gerekmeyebilir.
Beyaz likit membran estetikten fazlasıdır: EAD'ye göre güneş yansıtıcı açık renkli son kat, çatı yüzeyinin ısı kazancını ve buna bağlı ısıl hareketi azaltır. Gri, beyaz ya da başka renk seçimi üreticinin son kat renk listesine bağlıdır.
Likit membran uygulama
- Yüzey: sağlam, temiz, kuru. Sikalastic-618 TR föyü çimento esaslı yüzeyde en fazla %4 nem ve 15 MPa üzeri beton dayanımı ister; yükselen nem olmamalıdır. Zemin nemi kılcallıkla geliyorsa önce o çözülür.
- Hava: yüzey sıcaklığı çiğ noktasının en az 3 °C üzerinde, bağıl nem %85'in altında olmalıdır (aynı föy). Aksi hâlde yüzeyde yoğuşma olur, membran tutmaz.
- Astar: TDK'nın tarifiyle "boyadan önce sürülen kat". Beton, eski bitümlü örtü ve metal için farklı astarlar vardır; seçim föydeki yüzey tablosuna göre yapılır.
- File (takviye): köşelere, çatlaklara, süzgeç ve boru çevresine ilk katın içine polyester keçe ya da cam elyaf file gömülür. EAD bunu "iç katman" olarak tanımlar.
- Katlar: genellikle iki kat, çapraz yönde. Föyler katlar arası en kısa ve en uzun bekleme süresi verir; Sikalastic-618 TR için katlar arasında 24 saatten fazla beklenmez.
- Son kat ve test: açıkta kalacaksa UV son katı; üzeri kaplanacaksa kaplamadan önce su tutma testi.
Kalınlık kontrolü: yaş film ve kuru film
Likit membranın zayıf noktası kalınlıktır; tabaka her noktada föydeki kuru kalınlığa ulaşmalıdır. Uygulama sırasında tarak biçimli yaş film ölçerle ıslak kalınlık ölçülür. Kuru kalınlık, yaş kalınlığın hacimce katı madde oranıyla çarpımına yaklaşık eşittir (Elcometer). Hacimce katı oranı %84 olan bir üründe 1 mm yaş film yaklaşık 0,84 mm kuru film verir. Bu yüzden föydeki sarfiyat (kg/m²) bir alt sınırdır: Sikalastic-618 TR için toplam sarfiyat en az 1,5 kg/m²'dir.
Likit membran nerelerde kullanılır?
- Teras ve düz çatı: EAD'nin asıl kapsamı. Klasik ve ters teras kurgusu teras su yalıtımı sayfasında; ters terasta membranın üstüne XPS gelir.
- Balkon: döşeme, denizlik ve kapı eşiği birleşimleri detay ister. Balkon kapatılmış olsa bile döşemedeki su yalıtımı cam balkon sisteminin yerini tutmaz, ikisi ayrı işlerdir.
- Islak hacim: seramik altında, duvara dönülerek. Çimento esaslı ve dispersiyon ürünler burada yaygındır: banyo su yalıtımı.
- Temel ve bodrum: perde duvarın dış yüzünde, bitüm esaslı kalın kaplamalar ya da föyünde toprak altı kullanımı belirtilen likit membranlarla: bodrum ve temel su yalıtımı.
- Pencere ve kapı çevresi: balkon ve teras kapısının eşiğinde membranın nerede ve nasıl sonlanacağı montajdan önce planlanır; pencere denizliği ve pencere montaj detayıyla birlikte düşünülür.
EAD 030350 araç trafiğine açık çatıları ve köprüleri kapsamaz.
ETAG 005 ve EAD 030350: likit membranın Avrupa değerlendirmesi
Likit çatı membranları için uyumlaştırılmış bir Avrupa standardı yoktur; ürünler Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) ile belgelenir. Önceki kılavuz ETAG 005'ti; yerini Ağustos 2018 tarihli EAD 030350-00-0402 aldı. Belge her ürünü altı başlıkta sınıflar:
| Başlık | Sınıflar |
| Beklenen çalışma ömrü | W1: 5 yıl · W2: 10 yıl · W3: 25 yıl (garanti değil, değerlendirme varsayımı) |
| İklim bölgesi | M (ılıman) · S (sert): yıllık güneş ışınımı 5 GJ/m² ve üzeri ya da en sıcak ay ortalaması 22 °C ve üzeri |
| Kullanım yükü | P1 erişilmez · P2 yalnız çatı bakımı · P3 yaya ve tesisat bakımı · P4 çatı bahçesi, ters çatı, yeşil çatı |
| Çatı eğimi | S1 %5'ten az · S2 %5-10 · S3 %10-30 · S4 %30'dan fazla |
| En düşük yüzey sıcaklığı (TL sınıfları) | 1: +5 °C · 2: -10 °C · 3: -20 °C · 4: -30 °C |
| En yüksek yüzey sıcaklığı (TH sınıfları) | 1: 30 °C · 2: 60 °C · 3: 80 °C · 4: 90 °C |
Bir föyde "W3, S, P3, S1-S4" ve sıcaklık sınıfları gibi bir dizi görmek, ürünün hangi koşullar için test edildiğini söyler. Karşılaştırmada ürün adından önce bu diziye bakılır.
Likit membran mı, örtü membran mı?
| Ölçüt | Likit membran | Örtü membran (bitümlü, EPDM) |
| Ek yeri | Yok, tek parça | Bindirme ya da kaynak |
| Kalınlık | Uygulayıcıya bağlı, ölçülmeli | Fabrikada sabit |
| Karmaşık detay | Kolay | Özel parça ve işçilik ister |
| Hava koşuluna duyarlılık | Yüksek: nem, çiğ noktası, kür süresi | Yüzeyin kuru olması yine şarttır |
| Eski yüzeye uygulama | Uygun astarla çoğu yüzeye (beton, eski bitümlü örtü, metal) | Eski katmanın durumuna bağlı; kabarma varsa sökülür |
Uygulamada ikisi birlikte de kullanılır: geniş yüzey örtüyle, detaylar likitle. Örtü sistemlerinin ayrıntısı çatı membranı uygulaması sayfasında.
Likit membran fiyatlarını belirleyen değişkenler
Fiyat listesi zamanla eskidiği için burada tutar verilmez. Aynı metrekarenin maliyetini şunlar değiştirir: kimya (poliüretan, poliürea, akrilik, bitüm, çimento), m² başına sarfiyat yani hedef kuru kalınlık, file kullanımı, UV son katı gerekip gerekmediği, astar türü, eski kaplamanın sökülmesi ve yüzey onarımı, detay sayısı (süzgeç, boru, parapet) ve ETA sınıfı. "1 kg", "20 kg" gibi ambalaj aramalarında karşılaştırılacak şey kovanın fiyatı değil, föydeki sarfiyatla kaç m² kaplandığıdır. Markalar arasında seçim yaparken ürün adına değil, föydeki kimyasal yapıya, sarfiyata ve ETA sınıflarına bakılır. Diğer yapı ürünleri için ürünler sayfasına bakılabilir.
Likit ve membran kelimelerinin öteki anlamları
Ekonomide likit
TDK "likit" kelimesine ekonomi alanında "nakit" karşılığını verir; "likidite" ise "akışkanlık" maddesinde "kolaylıkla paraya çevrilebilme özelliği fazla olan varlık" diye tanımlanır. "Likit varlık" bu anlamda kullanılır ve yapı malzemesiyle ilgisi yoktur.
Biyolojide membran
Biyolojide membran, hücreyi ya da organı saran ince tabakadır; Türkçe karşılığı "zar"dır (hücre zarı). TDK bu anlamı "membran" maddesinde değil "zar" maddesinde, anatomi ve bitki bilimi alanlarında verir. Yapıdaki membranın adı da bu benzerlikten gelir: ikisi de iki ortamı ayıran ince bir tabakadır.
Sık sorulan sorular
Likit membran ile sıvı membran aynı şey mi?
Evet. "Likit" Fransızcadan gelen, "sıvı" Türkçe karşılıktır; ikisi de sıvı uygulanan su yalıtım membranını anlatır.
Likit membran kaç kat sürülür?
Çoğu ürün iki kat uygulanır, detaylarda ilk katın içine file gömülür. Kat sayısından önemlisi, föydeki toplam sarfiyata ve kuru kalınlığa ulaşılmasıdır.
Likit membranın üzeri açık kalabilir mi?
Yalnız UV'ye dayanıklı (alifatik) bir ürünse ya da üzerine UV son katı sürüldüyse. Aromatik poliüretan açıkta bırakılmaz.
Şeffaf likit membran neden farklı?
Şeffaf ürünler seramik ya da taş gibi mevcut kaplamanın görüntüsünü koruyarak üzerine uygulanır. Kalınlıkları ve kullanım sınıfları örtücü membranlardan farklı olabilir; föydeki ETA sınıfı kontrol edilmelidir.
Likit membran ısı yalıtımı yapar mı?
Hayır. Milimetre düzeyindeki bir su yalıtım tabakasıdır. Isı yalıtımı ayrı bir katmandır; ayrım çatı izolasyonu sayfasında anlatılıyor.