EPDM Nedir? EPDM Kauçuk, Conta, Bant ve Membran
EPDM, etilen, propilen ve az miktarda bir dien monomerinden üretilen, vulkanize edilerek esneklik kazanan sentetik bir kauçuktur; açılımı etilen propilen dien monomer kauçuğudur. Bu kısaltma günlük kullanımda dört anlamda kullanılır: (1) malzemenin kendisi, yani EPDM kauçuk; (2) bu kauçuktan çekilen pencere, kapı ve cephe contası, fitili ve bandı; (3) çatı, teras ve gölet yalıtımında serilen EPDM membran (örtü); (4) spor sahası ve oyun alanı zemininde kullanılan EPDM granül kaplama. Yapıda en sık karşılaşılan biçimi pencere ve kapı contasıdır.
EPDM, TDK'nın Güncel Türkçe Sözlük'ünde madde olarak yer almaz. Sözlükteki kauçuk maddesinin ikinci anlamı ("bazı petrol artıklarının birleşiminden elde edilen, dayanıklı ve esnek madde") sentetik kauçukları, conta maddesi ise "geçirmezliği sağlamak için sıkıştırılmış iki yüzey arasına yerleştirilen" parçayı tarif eder. EPDM'nin kimyasal tanımı uluslararası kauçuk adlandırma standardı ASTM D1418'dedir.
EPDM ne demek? Anlamları
| Anlam | Alan | Kaynak |
| Etilen propilen dien monomer kauçuğu; doymuş ana zincirli "M sınıfı" sentetik kauçuk | Kimya, malzeme | ASTM D1418 (kauçuk adlandırma) |
| Bu kauçuktan yapılan conta, fitil ve sızdırmazlık bandı | Pencere, kapı, giydirme cephe | TDK "conta" maddesi; EN 12365-1 (kapı, pencere ve giydirme cephe contaları) |
| Çatı ve teras su yalıtımında kullanılan kauçuk örtü (membran) | Su yalıtımı | EN 13956 (çatı su yalıtımı için plastik ve kauçuk örtüler); ASTM D4637 |
| Poliüretan bağlayıcıyla dökülen renkli kauçuk granül zemin | Spor ve oyun alanı zemini | EN 1177 (oyun alanı zeminlerinde darbe sönümleme) |
Dört anlamda da malzeme aynıdır; değişen, kauçuğun hangi biçimde (profil, levha, granül) kullanıldığıdır. TDK'nın "membran" tanımı ana malzemesi bitüm olan örtüyü anlatır; EPDM membran ise bitüm içermeyen, kauçuk esaslı bir örtüdür.
EPDM kauçuk nedir? Yapısı
EPDM kauçuk, etilen ve propilenin küçük bir oranda dien ile birlikte polimerleştirilmesiyle elde edilir. Dien olarak etiliden norbornen (ENB), disiklopentadien (DCPD) veya vinil norbornen (VNB) kullanılır; dien oranı genellikle yüzde 2 ile 12 arasındadır (EPDM rubber, Wikipedia). Dien, zincire kükürtle çapraz bağlanabilecek noktalar kazandırır.
ASTM D1418, kauçukları ana zincirin kimyasına göre harflerle sınıflar ve EPDM'yi M sınıfına koyar: ana zinciri doymuş (çift bağ içermeyen) kauçuklar. EPDM'nin güneşe, ozona ve dış havaya dayanıklılığının kaynağı bu doymuş zincirdir. Doğal kauçuk gibi ana zincirinde çift bağ bulunan kauçuklar ozonla çatlar; EPDM'de bu zayıflık yoktur.
Ham polimer tek başına kullanılmaz. İçine dolgu maddeleri, yağ ve kürleme maddeleri katılarak bir "karışım" hazırlanır, profil ya da levha olarak çekilir ve pişirilerek (vulkanizasyon) çapraz bağlanır. Kürleme iki yolla yapılır: kükürtle (yaygın ve ekonomik) ya da peroksitle (daha yüksek ısı dayanımı ve daha düşük kalıcı ezilme). Vulkanize olduğu için EPDM bir termoset kauçuktur: ısıtılınca erimez, yeniden şekillendirilemez. Bu özelliği onu termoplastik malzemelerden ayırır.
EPDM kauçuk özellikleri
| Özellik | Tipik değer / davranış | Kaynak |
| Kullanım sıcaklığı | Yaklaşık -40/-50 °C'den kükürtle kürlenende +120 °C'ye, peroksitle kürlenende +150 °C'ye kadar | Conta üreticilerinin teknik sayfaları (Hänssler, ERIKS) |
| Sertlik | Karışıma göre 40-90 Shore A; standart contalar 60-70 Shore A | Hänssler |
| Dayanıklı olduğu etkiler | Güneş (UV), ozon, dış hava; sıcak su ve buhar; alkaliler, seyreltik asitler, ketonlar | ERIKS, Wikipedia |
| Dayanıksız olduğu etkiler | Mineral yağlar, gresler, yakıtlar ve petrol ürünleri; bitümle uzun süreli temas | ERIKS, Hänssler, Wikipedia |
Tablodaki sıcaklık sınırları karışıma göre değişir; bir ürün için geçerli olan değer o ürünün teknik föyündedir. "EPDM 60" gibi ifadelerdeki sayı çoğunlukla sertliği (60 Shore A) anlatır; çatı membranlarında ise kalınlığı (60 mil) gösterebilir. Sertlik arttıkça conta daha zor sıkışır; bu yüzden pencere contaları sistem üreticisinin belirlediği sertlikte ve kesitte çekilir.
Yağa dayanıksızlık pratikte önemlidir: EPDM conta mineral yağlı spreyle ya da gresle "bakım" yapılırsa zarar görür. Yağlı ortamlarda nitril (NBR) gibi başka kauçuklar seçilir. EPDM'nin ısı, buhar ve kimyasal dayanımı ERIKS'in malzeme sayfasında ayrıntılı verilmiştir.
EPDM conta ve EPDM fitil nedir?
EPDM conta (halk arasında EPDM fitil ya da EPDM lastik), bu kauçuktan ekstrüzyonla çekilen, kanat ile kasa ya da cam ile profil arasında sıkışarak hava ve su geçişini kesen profildir. PVC pencerede, alüminyum doğramada, kapıda ve giydirme cephe sistemlerinde kullanılır. Bu contaların performans sınıfları EN 12365-1'de, bina camlaması ve sızdırmazlığında kullanılan yoğun kauçuk contalar ise ASTM C864'te tarif edilir; ASTM C864 contadan ozona, güneşe ve yük altında kalıcı şekil değişimine dayanıklılık ister.
Bir pencerede birden fazla conta vardır: kanat contası, kasa contası, üç contalı sistemlerde orta conta ve camı tutan cam fitili. Kaç sıra conta olduğu, contaların nasıl yıprandığı ve nasıl değiştirildiği pencere contası ve fitili sayfasında anlatılıyor. Contanın yeri ve adı için pencere parçaları ve isimleri sayfasına bakılabilir.
Conta, pencerenin yapı fiziğinde küçük ama belirleyici bir parçadır. Sertleşmiş ya da büzülmüş conta hava sızıntısına yol açar; sızan sıcak ve nemli iç hava profilin soğuk yüzeyinde yoğuşma yapabilir. Profil ve camın iyi olduğu bir pencerede bile, köşede açılan conta hattı küçük bir ısı köprüsü gibi davranır. Pimapen ve ısıcam kalitesi konuşulurken contanın malzemesi de sorulmalıdır.
EPDM, TPE/TPV, silikon ve PVC fitil farkı
| Malzeme | Yapısı | Güçlü yanı | Zayıf yanı |
| EPDM | Vulkanize (termoset) sentetik kauçuk | UV, ozon ve hava dayanımı; esnekliğini uzun süre korur | Mineral yağ ve yakıta dayanıksız; köşede birleştirme için yapıştırma ya da kalıplama gerekir |
| TPE / TPV | Termoplastik elastomer; TPV, polipropilen içinde çapraz bağlı EPDM parçacıklarından oluşur | Geri dönüştürülebilir, profile birlikte çekilebilir, köşede kaynak yapılabilir | Performansı formülasyona göre değişir |
| Silikon | Silisyum-oksijen ana zincirli kauçuk | Çok geniş sıcaklık aralığı (yaklaşık -50 °C ile +232 °C) | Yırtılma ve aşınma dayanımı düşük; mineral yağa dayanıksız |
| Yumuşak PVC | Plastifiyanla (yumuşatıcı) esnetilmiş PVC | Ekonomik | Yumuşatıcıyı zamanla kaybedip sertleşme ve büzülme eğilimi |
"EPDM mi silikon mu?" sorusunun cevabı kullanım yerine bağlıdır. Pencere ve kapı contasında EPDM yaygın tercihtir; silikon conta aşırı sıcaklık ya da özel cam uygulamalarında öne çıkar. Derze sıkılan silikon mastik ise conta değildir; macun kıvamında uygulanan ayrı bir üründür (mastik ve silikon seçimi).
EPDM bant nedir?
"EPDM bant" iki farklı ürün için kullanılır. Birincisi, bir yüzü yapışkanlı, hücreli (sünger) EPDM'den yapılmış kapı pencere bandıdır; eski ya da contasız doğramalarda boşluğu geçici olarak kapatmak için yapıştırılır. Kanalına oturan asıl contanın yerini tutmaz, ama bir kış için hava sızıntısını azaltabilir (pencereden soğuk gelmemesi için ne yapmalı).
İkincisi, pencere ya da cephe elemanı ile duvar arasındaki birleşimi kapatan EPDM folyo (membran bant)dır. Örneğin Soudal EPDM Membrane, pencere ve kapı bağlantılarında, temel duvarlarında ve havalandırmalı cephelerde hava ve su sızdırmazlığı için kullanılan 1,2 mm kalınlığında EPDM esaslı bir folyodur; özel yapıştırıcısıyla ya da mekanik baskı çıtasıyla tutturulur. Bu tür bantların montajdaki yeri ve iç-dış tarafın sızdırmazlık ilkesi RAL montaj standardı sayfasında anlatılıyor.
EPDM membran: çatı, teras ve gölet
EPDM membran, düz ve az eğimli çatılarda, teraslarda ve süs havuzu, gölet gibi su haznelerinde kullanılan geniş kauçuk örtüdür. Avrupa'da çatı su yalıtımında kullanılan plastik ve kauçuk örtüler EN 13956'ya, ABD'de tek kat çatı membranı olarak kullanılan EPDM levhalar ASTM D4637'ye göre tanımlanır. Bir üreticinin ürün föyünde takviyesiz EPDM çatı örtüsü 45 mil (1,14 mm) ve 60 mil (1,52 mm) kalınlıkta verilir; aynı üreticinin Sure-Seal EPDM örtüleri tam yapıştırmalı ve balastlı (üstüne ağırlık serilen) sistemler için tanımlanmıştır.
EPDM termoset olduğu için bindirmeleri sıcak havayla kaynatılamaz; ekler yapıştırıcı ya da ek bandıyla birleştirilir. TPO ve PVC membranlar ise termoplastiktir ve bindirmeleri sıcak havayla kaynaklanır. EPDM bitümle uzun süre temas edince bozulduğu için bitümlü eski bir çatının üzerine doğrudan serilmez, araya ayırıcı katman konur. Membran seçimi, detaylar ve su testi çatı membranı uygulaması, teras katmanları teras su yalıtımı sayfalarında. Isı yalıtımının membranın altında mı üstünde mi durduğu, XPS levhanın kullanıldığı ters teras detayını belirler.
EPDM kaplama: kauçuk zemin ve granül
"EPDM kaplama" aramalarının büyük kısmı zemin kaplamasıyla ilgilidir. Renkli EPDM granüller poliüretan bağlayıcıyla karıştırılıp yerinde dökülür ya da fabrikada karo (EPDM karo kauçuk) olarak üretilir. Çocuk oyun alanlarında zeminin darbe sönümleme kabiliyeti EN 1177'ye göre test edilir; bu test zeminin hangi düşme yüksekliğine kadar baş yaralanması riskini sınırladığını ("kritik düşme yüksekliği") belirler. Spor zemini sistemlerinde alt tabaka geri dönüştürülmüş SBR granülden, üstteki renkli aşınma tabakası EPDM granülden yapılabilir.
Öteki kullanımlar: hortum, o-ring ve otomotiv
EPDM'nin sıcak suya ve buhara dayanıklılığı onu tesisatta ve otomotivde de yaygın kılar: kalorifer ve radyatör hortumları, sıhhi tesisat contaları, o-ringler, araç kapı ve bagaj fitilleri, kablo yalıtımı. Polipropilenle karıştırılan EPDM, termoplastik poliolefin (TPO) bileşiklerinin elastik bileşenidir; "PP-EPDM T15" gibi işaretler talk dolgulu (yüzde 15) PP/EPDM tampon hammaddesini anlatır. Metal birleşimlerde araya konan EPDM pul ise iki metali ayırarak galvanik korozyonu önlemeye yardım eder.
EPDM fiyatını ne belirler?
EPDM ürünlerinin fiyatı tek bir birim değerle karşılaştırılamaz; şu değişkenlere bağlıdır: kompakt mı hücreli (sünger) mi olduğu, sertlik ve kesit, kükürtle mi peroksitle mi kürlendiği, bir standarda (EN 12365, ASTM C864, EN 13956) uygunluğunun belgelenmesi, conta için köşe birleştirme yöntemi; membranda kalınlık, genişlik, takviyeli olup olmadığı, renk ve yapıştırıcı, ek bandı, köşe parçası gibi aksesuarlar. Zeminde ise granül tabakasının kalınlığı ve bağlayıcı miktarı belirleyicidir.
Sık sorulan sorular
EPDM kauçuk mu, plastik mi?
Kauçuktur. Vulkanize edilmiş, çapraz bağlı bir sentetik elastomerdir; ısıtılınca erimez. Plastiğe yakın işlenen, EPDM içeren malzemeler (TPV, TPO) ise termoplastiktir.
EPDM conta neden daha uzun ömürlü kabul edilir?
Ana zinciri doymuş olduğu için güneş ışığına ve ozona dayanıklıdır; esnekliğini uzun süre korur. Yumuşak PVC fitil ise yumuşatıcısını kaybettikçe sertleşme eğilimindedir.
EPDM contaya yağ sürülür mü?
Mineral yağ ve gres EPDM'ye zarar verir. Bakımda nemli bezle temizlik yeterlidir; ürün kullanılacaksa conta üreticisinin önerdiği, EPDM ile uyumlu bir bakım ürünü seçilir.
EPDM kaç derecede kullanılabilir?
Karışıma göre değişir; conta üreticilerinin verdiği aralık yaklaşık -40/-50 °C ile kükürtle kürlenen türlerde +120 °C, peroksitle kürlenenlerde +150 °C'dir.
EPDM membran bitümlü çatı üzerine serilir mi?
Doğrudan serilmez; EPDM bitümle uzun süreli temasta bozulur. Araya ayırıcı katman konur ya da eski örtü sökülür.